Bombardement 22 februari 1944

Op 22 februari 1944 vond de meest traumatische gebeurtenis voor Nijmegen in de twintigste eeuw plaats. Op deze dag werd de Nijmeegse binnenstad getroffen door een Amerikaans luchtbombardement. Het hele bombardement duurt niet langer dan twee minuten, maar de gevolgen waren catastrofaal. Er vielen meer dan 800 doden en er waren vele duizenden gewonden. Daarmee behoort het bombardement op Nijmegen met het bombardement op Rotterdam in 1940 en de Watersnoodramp in 1953 tot de grootste tragedies van Nederland in de twintigste eeuw, gemeten naar aantallen dodelijke slachtoffers.

Lange tijd is gedacht dat er sprake was van een vergissing, maar recent historisch onderzoek heeft uitgewezen dat dat niet juist is. De Amerikaanse bommenwerpers hadden wel degelijk Nijmegen in het vizier, maar in plaats van het beoogde spoorwegemplacement te raken, werd een groot deel van de Nijmeegse binnenstad geraakt.

Na de bommen volgde het vuur. De binnenstad brandde drie dagen, het kostte de nodige tijd voor de hulpverlening op gang komt en er genoeg bluswater aanwezig was. Na de bommen maakte het vuur talloze slachtoffers. Bedolven onder het puin hadden ze geen schijn van kans om eraan te ontsnappen. Nijmegen verliest zijn stadshart, verandert voorgoed. De impact van deze tragedie is tot op de dag van vandaag zichtbaar en voelbaar.

Daarbij bleef het niet in het rampjaar 1944. Tijdens de operatie Market Garden en de bevrijding van Nijmegen in september 1944 kwamen nog eens honderden mensen om het leven. En in de periode daarna, tot april 1945, toen Nijmegen frontstad was, vielen er nog weer bijna duizend doden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren ongeveer 2.500 Nijmegenaren het leven door oorlogsgeweld, gemiddeld meer dan in enig andere grote stad in Nederland.

Na de oorlog is er vanuit het Rijk alleen geld beschikbaar om de St. Stevenskerk en het stadhuis in de oude glorie te herstellen. De Sint Augustinuskerk en de Sint Dominicuskerk worden afgebroken en maken, net als grote delen van de binnenstad, plaats voor nieuwbouw. De wederopbouw van het centrum van Nijmegen neemt zo’n 20 jaar in beslag.

Het Amerikaanse bombardement op Nijmegen van 22 februari 1944 is nauwelijks bekend, in ieder geval niet buiten Nijmegen. De rijksoverheid wilde na de Tweede Wereldoorlog de Verenigde Staten, onze bevrijders en een bevriende natie, niet voor het hoofd stoten. Dus vond ze het beter om maar over het bombardement te zwijgen.

In 2020 verbrak Ferd Grapperhaus, op dat moment minister van Justitie en Veiligheid, het stilzwijgen tijdens de officiële herdenking van de slachtoffers van het bombardement van 22 februari 1944 bij het monument ‘De Schommel’.

Een deel van zijn toespraak:

“Het bombardement op 22 februari 1944 op uw stad heeft ongelofelijk veel leed met zich meegebracht. Verdriet om de verloren dierbaren. Radeloosheid om de verwoesting. En miskenning door de verzwegen ramp…. Maar er is jarenlang door de autoriteiten over gezwegen. Door de toenmalige regering in Londen. En in de 21ste eeuw. Ik vind dat beschamend. En ik kan het onmogelijk goedpraten.

We herdenken jaarlijks soldaten en verzetsmensen, maar over de zinloze burgerslachtoffers van dit bombardement is het oorverdovend stil gebleven. Dit is leed dat vergeten is, en dat is volkomen onterecht. Dat mogen we niet meer toelaten. We zijn ook verplicht om uit te dragen hoe de bevolking de stad destijds heeft wederopgebouwd. Want dat hebben de Nijmegenaren gedaan. Ook al kwam de wederopbouw moeizaam op gang; kijk om u heen. Uw stad bruist. Een teken van hoop voor alle mensen die vandaag de dag in oorlogsgebied leven.”

Ondanks het feit dat het reeds meer dan 80 jaar geleden is dat Nijmegen werd gebombardeerd, wordt het verdriet dat het bombardement bij de Nijmeegse bevolking teweeg heeft gebracht anno 2024 nog steeds gevoeld. In Nijmegen is het bombardement nooit ver weg …